Gezondheidstoezicht: wie moet er op periodiek medisch onderzoek?

6 min leestijd · Laurenz Vandewalle · Preventieadviseur niveau 2

Veel werkgevers denken dat periodiek medisch onderzoek voor iedereen verplicht is. Dat klopt niet. De Codex Welzijn op het Werk bepaalt heel precies welke werknemers onder gezondheidstoezicht vallen en hoe dat in de praktijk verloopt. Wie de regels niet volgt, riskeert niet alleen juridische gevolgen, maar laat ook kansen liggen om ziekteverzuim te beperken.

✅ Snel antwoord

✓ Niet elke werknemer valt onder gezondheidstoezicht — alleen wie een veiligheidsfunctie, functie met verhoogde waakzaamheid of een activiteit met welbepaald risico uitoefent

✓ De arbeidsarts beslist over de geschiktheid, niet de werkgever of HR

✓ Periodiek onderzoek is verplicht voor de betrokken functies — de frequentie hangt af van de risicogroep

✓ Bij een negatieve beoordeling heeft de werknemer recht op een beroepsprocedure

✓ De werkgever is verplicht om de resultaten bij te houden en toegankelijk te maken voor de arbeidsarts

De grootste misvatting: ‘iedereen moet langs de arbeidsarts’

Veel zaakvoerders denken dat ze elke nieuwe werknemer naar de arbeidsarts moeten sturen. Dat is een misverstand. De Codex Welzijn op het Werk, Boek II, Titel 4, bepaalt heel duidelijk welke functies onder het verplicht gezondheidstoezicht vallen.

Er zijn drie categorieën: veiligheidsfuncties (bv. persoonlijke beschermingsmiddelen machineoperator), functies met verhoogde waakzaamheid (bv. bewaking, kassier), en activiteiten met een welbepaald risico (bv. blootstelling aan lawaai, chemische stoffen of beeldschermwerk). Wie buiten die categorieën valt, hoeft niet verplicht langs de arbeidsarts, tenzij de werknemer zelf vraagt om een spontaan consult.

Wie beslist over de indeling?

De werkgever bepaalt niet zelfstandig welke functies onder gezondheidstoezicht vallen. Dat gebeurt in overleg met de interne preventieadviseur en de arbeidsarts van de externe dienst voor preventie en bescherming op het werk (EDPBW). Het Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk (CPBW) of de vakbondsafvaardiging heeft daarin ook een adviserende rol.

Concreet voor uw praktijk: maak een functielijst, bespreek die met uw preventieadviseur en EDPBW, en leg de indeling vast in uw arbeidsreglement of een intern document. Die indeling moet je documenteren, want bij een inspectie wordt dat nagekeken.

Hoe verloopt de medische opvolging in de praktijk?

Voor werknemers die onder het gezondheidstoezicht vallen, organiseert de EDPBW de medische onderzoeken. De frequentie hangt af van de risicogroep: jaarlijks, om de twee jaar, of op een andere door de arbeidsarts bepaalde termijn.

Het verloop ziet er zo uit: de arbeidsarts voert het onderzoek uit, beoordeelt de geschiktheid van de werknemer voor de functie, en geeft een geschiktheidsattest af. Dat attest heeft drie mogelijke uitkomsten: geschikt, tijdelijk ongeschikt of definitief ongeschikt. Bij tijdelijke ongeschiktheid wordt een plan van aanpak opgesteld. Bij definitieve ongeschiktheid heeft de werknemer recht op een beroepsprocedure.

Wat als een werknemer ongeschikt wordt verklaard?

Een verklaring van definitieve ongeschiktheid is geen ontslaggrond op zich. De werkgever moet eerst onderzoeken of er aangepast werk beschikbaar is. Dat is geen vrijblijvende inspanning: de Codex verplicht u om redelijke aanpassingen te overwegen en te documenteren waarom aanpassing al dan niet mogelijk is.

Pas als aanpassing echt niet haalbaar is — en dat moet u kunnen aantonen — kunt u overgaan tot ontslag. Wie die stappen overslaat, riskeert een schadevergoeding wegens onregelmatig ontslag bovenop de gewone verbrekingsvergoeding.

💡 Praktische tip

Houd een register bij van alle medische onderzoeken: datum, werknemer, uitkomst en het plan van aanpak bij ongeschiktheid. Dat register moet beschikbaar zijn voor de arbeidsarts en de inspectie. Een eenvoudig Excel-bestand per EDPBW-bezoek volstaat.